Όπως καταλαβαίνω η ελληνική κρίση εξαρτάται από ότι το πολιτικό σύστημα στη χώρα μας δεν κατάφερε να αξιοποιήσει την ευνοϊκή οικονομική συγκυρία για να ενισχύσει την ελληνική δημόσια οικονομία και τις μεταρρυθμίσεις του οικονομικού συστήματος εγκαίρως, όπως πχ. τις συντάξεις, αλλά τώρα έχει πληγεί ιδιαίτερα από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Ο αντίκτυπος του μαθήματος αυτού είναι σχεδόν παράλληλος με αυτόν της Ισλανδίας. Αλλά οι λόγοι είναι προφανώς εντελώς διαφορετικοί.
Στην Ισλανδία είχαν οργανώσει το έθνος τους σε πλήρη επίγνωση της επισφαλής θέσης της χώρας πάνω από χίλια χρόνια, ανέπτυξαν τις δυνάμεις τους (αλιεία, την ενέργεια, τις ιαματικές πηγές, εκπαίδευση) και προσπάθησαν να προστατευθούν από τις αδυναμίες (την γεωγραφική θέση και μέγεθος της χώρας). Για αιώνες είχαν περάσει έτσι όλα τα είδη των δυσκολιών και τα πήγαν πολύ καλά σε σχεδόν μόνοι τους. Θα τα είχαν επίσης καταφέρει κατά την τρέχουσα οικονομική κρίση, εάν οι ηγετικές φυσιογνωμίες της Ισλανδικής πολιτικής και του τραπεζικού συστήματος στις αρχές της δεκαετίας του 2000, δεν είχαν συνάψει μια ανίερη συμμαχία γύρω από μια παράλογη διεθνή επέκταση του μικρού ισλανδικού τραπεζικού συστήματος.
Αυτό το μοναδικό αλλά γιγάντιο λάθος ήταν ο μόνος λόγος για την Ισλανδική πτώχευση των τραπεζών και ως εκ τούτου μια τραγωδία πραγματική με την έννοια των αρχαίων.
Όταν η τραγωδία έγινε πραγματικότητα, αποδείχθηκε ότι οι ισλανδοί ηγέτες της κυβέρνησης, ήταν χωρίς εφόδια για να αντιμετωπίσουν όλα τα προβλήματα του έθνους, του κράτους, των τραπεζών και των πολιτών, που έφερε η κρίση. Οι καλές συμβουλές που πολλοί σύμβουλοι έδωσαν στους ηγέτες και στις αρχές του ισλανδικού χρηματοπιστωτικού τομέα, δεν οδήγησαν σε ισχυρές λειτουργικές επιδόσεις. Ρυθμίσεις δεν έγιναν, αποφάσεις δεν ελήφθησαν, κάποια συστηματική προσπάθεια να «βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά” δεν έγινε.
Ας, ελπίσουμε ειλικρινά για χάρη της Ελλάδας και της ΟΝΕ, η ικανότητά τους να ενεργούν αποδειχθεί καλύτερη τώρα στην Αθήνα από ότι ήταν τότε πριν από ένα χρόνο στο Ρέικιαβικ. Η πολιτική αναταραχή που ακολούθησε την ισλανδική παράλυση μπορεί, υποθέτω, να είναι ακόμη μεγαλύτερη και ακόμη πιο καταστροφική για τη χώρα μας.
Αναλυτικά η ελληνική κατάσταση είναι πιο εύκολα κατανοητή και πιο ξεκάθαρη από την ισλανδική.
Αρκετές χώρες στην ιστορία βέβαια, μέσω μιας αδύναμης δημοσιονομικής πολιτικής, διαφθοράς και ανικανότητας να αντιλαμβάνονται τα βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα τους, οδηγήθηκαν σε καταστάσεις κρίσης, όπως πλέον έχει γίνει τώρα στην Ελλάδα.
Οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν αμέσως πχ. ότι οι συντάξεις τους είναι πολύ υψηλές, οι μισθοί τους είναι πολύ υψηλοί, οι συνθήκες εργασίας τους πολύ άνετες και οι φόροι τους σε χαμηλά επίπεδα. (Σχεδόν τίποτα από όλα αυτά δεν ίσχυαν, στην Ισλανδία.) Τα βραχυπρόθεσμα μέτρα για τη διασφάλιση του διεθνούς δανεισμού πρέπει να συνδυαστούν με μακροπρόθεσμα – και γρήγορες – ενέργειες προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα διαρθρωτικά προβλήματα της χώρας. Η Ελληνική κυβέρνηση έχει πράγματι ένα τεράστιο παιδαγωγικό έργο επικοινωνίας από την πολιτική ηγεσία προς τους πολίτες της χώρας, για να τους πείσει ότι πρέπει να πάρει αρκετά γρήγορα σκληρά μέτρα και να τύχει στήριξης για τέτοιες πολιτικές. Σε αυτό το σημείο απαιτείται μια συνολική πολιτική και εποικοδομητική αντιπολίτευση.
Ωστόσο, μπορεί να είναι το πλαίσιο εντός του οποίου η διασπορά μπορεί να συνδράμει θετικά. Αν εμείς, οι οποίοι έχουμε ένα ισχυρό συναισθηματικό δεσμό με το ελληνικό έθνος και τον ελληνικό λαό, εκφράζοντας την υποστήριξή μας για τη σημασία των σκληρών μέτρων, μπορούμε να συμβάλουμε στο βαθμό συνειδητοποίησης του Ελληνικού λαού ότι οι απαιτήσεις των δυσάρεστων αποφάσεων, δεν αντανακλούν σε μια γενικά εχθρική στάση απέναντι στην Ελλάδα από το ΔΝΤ, ΕΕ και διεθνείς τράπεζες. Το κάνουμε αυτό, ακόμη και εμείς, που θέλουμε κάποτε να φτιάξουν τα πράγματα στην χώρα μας, και έχουμε την εμπειρία το πως λειτουργούν συστήματα σε άλλες χώρες, εκφράζουμε την υποστήριξή μας για τα αντιλαϊκά μέτρα που πρέπει επειγόντως να πραγματοποιηθούν στην χώρα για να περάσει τις μεγάλες δυσκολίες και, στη συνέχεια να βγει ισχυρότερη ως χώρα και με δικούς της όρους. Πρέπει να θυμόμαστε πάντα το ρητό ότι «όσοι έχουν χρέη δεν είναι ελεύθεροι”!
Είναι καλά, να μην παραβλέψουμε ότι οι αναμεταξύ μας πετυχημένοι, άλλοι περισσότερο και άλλοι σε λιγότερο διεθνές πλαίσιο, να είναι αρκετοί που μπορούν να συμβάλουν στην επίλυση των οικονομικών προβλημάτων της Ελλάδας, μέσω των δικών τους μεταφορών κεφαλαίων η ακόμη και με χρηματοδοτική στήριξη.
Η Ελλάδα σήμερα πάσχει από έλλειψη εμπιστοσύνης στα διεθνή χρηματοπιστωτικά κέντρα. Συνεχιζόμενες απεργίες και διαμαρτυρίες στο εσωτερικό της χώρας στέλνουν αρνητικά μηνύματα στις διεθνείς κεφαλαιαγορές, δηλαδή ότι οι Έλληνες δεν έχουν σε βάθος πληροφόρηση «των ασθενειών» της χώρας τους. Όσο αυτή η δυσπιστία παραμένει, κανείς δεν θα πιστέψει στα Ελληνικά ισχυρά μέτρα. Η αξία τους δεν είναι μεγαλύτερη από την αξία του χαρτιού που είναι γραμμένα επάνω. Η δυσπιστία θα αυξηθεί όπως και τα μεγάλα προβλήματα της Ελλάδας.
Σωτήρης Δελής
Bankdirektör
Huskvarna, Σουηδία
Αλεξης Παπαχελας
2010/05/01
Ολα είναι στο χέρι μας
Tου Αλεξη Παπαχελα
Δεν είναι καθόλου εύκολο να μεγαλώνεις σαν χώρα με το παραμύθι πως όλοι σου χρωστάνε και να ξυπνάς μια μέρα απότομα ανακαλύπτοντας πως (α) δεν σου χρωστάει κανείς τίποτα και (β) εσύ χρωστάς σε όλους. Οσο δυσάρεστο και αν ακούγεται, υπάρχει μια πολύ μεγάλη διάσταση ανάμεσα στο πώς βλέπουμε εμείς τους εαυτούς μας και πώς μας βλέπει ο υπόλοιπος κόσμος.
Εμείς πιστεύουμε ότι ο υπόλοιπος κόσμος μάς χρωστάει πολλά για όσα του δώσαμε πριν από 2.500 χρόνια. Δεν έχει σημασία αν η νεοελληνική κουλτούρα και η μετριοκρατία του σύγχρονου ελληνικού πανεπιστημίου δεν έχουν απολύτως τίποτα να κάνουν με αυτά που διδάσκονται στα μεγάλα δυτικά πανεπιστήμια ως «ελληνική κληρονομιά». Εμείς συνεχίζουμε να κυκλοφορούμε με ένα ιδιαίτερο ύφος στον κόσμο, θεωρώντας πως είμαστε περιούσιος λαός. Το κακό είναι πως τα σχετικά «γραμμάτια» εξοφλήθηκαν πριν από 199 χρόνια με το μεγάλο κίνημα του φιλελληνισμού που βοήθησε καταλυτικά στην κατάκτηση της ανεξαρτησίας μας. Το επιχείρημα «εσείς τρώγατε βελανίδια όταν εμείς σας δίναμε φως και γνώση» όχι απλώς δεν πείθει αλλά εξοργίζει, ενώ και το έπος του 1940 δεν τυγχάνει ιδιαίτερης προσοχής διεθνώς αυτές τις ώρες!
Ολοι μας χρωστούν λοιπόν, αλλά δεν δίνουν τα οφειλόμενα. Ολοι οι άλλοι φταίνε πάντοτε για οτιδήποτε κακό συμβαίνει σε αυτόν τον τόπο, έστω και αν εμείς έχουμε κάνει απίθανα λάθη. Και βέβαια στο τέλος νιώθουμε και καλά στον ρόλο της «Ελλαδίτσας», του θύματος που όλοι κυνηγάνε γιατί ζηλεύουν τον τρόπο ζωής της ή γιατί δήθεν είναι το άτακτο παιδί της διεθνούς κοινότητος.
Για να κοιταχτούμε λίγο στον καθρέφτη και να συγκρίνουμε τον εαυτό μας ακόμη και με ταραγμένες αλλά παραγωγικές δεκαετίες. Αντί για τον Ελύτη και τον Σεφέρη, τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη μυθοποιήσαμε το πλαστικό και το ηδονιστικό μπουζουκοξεφάντωμα με ατέλειωτες μπουκάλες ουίσκι. Αντί να κυνηγάμε τη γνώση μάθαμε να προοδεύουμε στα πανεπιστήμια με τον συνδικαλισμό και τα «κονέ». Στα τηλεοπτικά μας παράθυρα εκπαραθυρώσαμε τη λογική, αποθεώσαμε το κιτς και τα λαμόγια που το παίζουν «φίλοι του λαού». Μάθαμε την τέχνη, να τα κονομάμε από τα κοινοτικά κονδύλια των κουτόφραγκων, να παριστάνουμε τους αγρότες στα καφενεία και να παίρνουμε τις επιδοτήσεις. Συνηθίσαμε στη λαμογιά και στο λάδωμα στις εφορίες, τις πολεοδομίες και όπου αλλού χρειαζόταν. Δαιμονοποιήσαμε την επιχειρηματικότητα και θεωρούσαμε φυσικό είκοσι παλιόπαιδα με λοστούς να καταστρέφουν τον τουρισμό με την ελπίδα πως θα γίνουν τριάντα την επόμενη φορά οι ροπαλοφόροι. Και όλα αυτά αφού εμείς μυθοποιήσαμε ανθρωπάκια ανίκανα για οτιδήποτε, είτε επειδή μιλούσαν καλά στην τηλεόραση είτε γιατί είχαν ισχυρούς σπόνσορες και τους ψηφίζαμε για να μας κυβερνούν.
Αυτή η ηδονιστική κοινωνία πέρασε υπέροχα αυτές τις δεκαετίες και ασπάσθηκε το δόγμα της νεοελληνικής μαγκιάς, πως δηλαδή μπορεί κάποιος να δουλεύει ελάχιστα, να παίρνει πολλά ή να κάνει αρπαχτές, να είναι μόνιμος και να ζει πιο πλούσια από όσο δικαιολογείται. Το πάρτι τέλειωσε, εδώ και καιρό. Τώρα με το αλκοόλ στο αίμα μας κοιτάμε τον ήλιο και τα συντρίμμια. Δεν μας χρωστάει κανείς τίποτα, δεν μας ζηλεύει κανείς ιδιαίτερα. Εμείς χρωστάμε και πρέπει, χλωρά και ξερά, να πληρώσουμε για τις συσσωρευμένες αμαρτίες δεκαετιών. Στο χέρι μας είναι να βρούμε μέσα μας τον εξωστρεφή, δημιουργικό, άπαικτο και ευρηματικό Ελληνα που χάσαμε στον δρόμο για μια ακόμη τηλεόραση και μια Cayenne. Στο χέρι μας είναι να θυμηθούμε ότι η δουλειά δεν είναι ντροπή, ότι η μονιμότητα δεν είναι το παν, ότι το ρίσκο είναι στο αίμα μας και πως αυτός ο τόπος αξίζει όντως πολλά περισσότερα. Ο άλλος δρόμος είναι να κουκουλιάσουμε στον ρόλο του κυνηγημένου, της Ελλαδίτσας που την φθονούν όλοι και να αυτοκτονήσουμε συλλογικά σαν χώρα περιμένοντας κάποιον να μας δώσει τα χρεωστούμενα.