Καθοριστικό ρόλο για την εμπέδωση της ελληνικής παρουσίας στην Αλεξάνδρεια των νεώτερων χρόνων έπαιξε η στενή φιλία ανάμεσα στον Μοχάμεντ Άλι, τον ιδρυτή του σύγχρονου αιγυπτιακού κράτους, και τον Μιχαήλ Τοσίτσα, τον μεγάλο Έλληνα, που τιμάται ως η ψυχή και το πνεύμα της ίδρυσης και ανάπτυξης της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας.
Όπως καταγράφει σε πρόσφατη μελέτη του ο Διευθυντής της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας κ. Απόστολος Τριφύλλης, οι αδελφοί Τοσίτσα είχαν γνωρισθεί και συνεργασθεί με τον Μοχάμεντ Άλι στη γενέτειρα του Καβάλα, όπου οι πρώτοι είχαν μετοικήσει από την Ήπειρο στα τέλη του 18ου αιώνα.
Νέοι, είχαν πολύ συνδεθεί, ενώ λέγεται πως ο Μοχάμεντ Άλι, σε μία δύσκολη στιγμή της ζωής του, είχε δανειστεί από τον Κωνσταντίνο Τοσίτσα δύο ρουπίες. Το 1800 οι δρόμοι τους χωρίζουν. Ο Μοχάμεντ Άλι, αναχώρησε από την Καβάλα, καθώς κατατάχθηκε σε στρατιωτικό σώμα που συμμετείχε σε εκστρατεία με στόχο την εκδίωξη από την Αίγυπτο των στρατευμάτων του Ναπολέοντα. Δεν πέρασαν πέντε χρόνια όταν στην Καβάλα έφθασε το παράδοξο νέο ότι ο Μοχάμεντ Άλι αναρριχήθηκε στο ύπατο αξίωμα του Μπάσα (Πασά) της Αιγύπτου.
Όταν αργότερα οι αδελφοί Τοσίτσα έχασαν στο εμπόριο των καπνών την περιουσία τους, μετανάστευσαν το 1820 στην Αίγυπτο. Ο Κωνσταντίνος Τοσίτσας, αδυνατώντας να εισέλθει στα ανάκτορα και να πλησιάσει τον Πασά, μηχανεύτηκε να τον περιμένει την ώρα που έβγαινε πάνω σε άμαξα για περίπατο από το ανάκτορο του Ρας ελ Τιν, για να του μιλήσει. Ο Μοχάμεντ Άλι τον είδε με μεγάλη ευχαρίστηση και έκτοτε οι αδελφοί Τοσίτσα έτυχαν υποστήριξης και εύνοιας από τον Πασά.
Περισσότερο από όλα τα αδέλφια εκτίμησε ο Μοχάμεντ Άλι τον Μιχαήλ Τοσίτσα, τον μετέπειτα πρώτο Γενικό Πρόξενο της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια, και ταυτόχρονα Ιδρυτή, Πρόεδρο και Μέγα Ευεργέτη της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας (ΕΚΑ). Υπήρξε ένας από τους πολυτιμότερους συμβούλους του, περιβαλλόμενος από τον ηγεμόνα με απόλυτη εμπιστοσύνη.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο κ. Τριφύλλης, ο Μοχάμεντ Άλι απευθυνόταν στον Μιχαήλ Τοσίτσα με το όνομα “Χαουάγκα”, δηλαδή “κύριε”( για τους ξένους), με τη λέξη αυτή όλοι ήξεραν ότι γινόταν αναφορά στον Τοσίτσα. Δεν είναι τυχαίο επίσης ότι ο Μιχαήλ Τοσίτσας, ήταν ο μόνος που είχε ελεύθερη πρόσβαση στον Μοχάμεντ Άλι, χωρίς να υποχρεούται προηγουμένως να αναγγελθεί.
Όταν το 1833, ο Μοχάμεντ Άλι πήγε στην Κρήτη, συνοδευόταν από τον Άγγλο Πρόξενο και τρεις εμπόρους της Αλεξάνδρειας, δύο εκ των οποίων Έλληνες, ο Μιχαήλ Τοσίτσας και ο Στέφανος Ζιζίνιας. Όταν το 1838, ο Μοχάμεντ Άλι πήγε για δεύτερη φορά στο Σουδάν, κυρίως για να εξακριβώσει ο ίδιος κατά πόσο ήταν ακριβείς οι πληροφορίες ότι υπήρχαν μεταλλεία χρυσού, πήρε μαζί του τον Μιχαήλ Τοσίτσα με τέσσερις μεταλλειολόγους.
Στις 27 Ιανουαρίου 1843 ο Μιχαήλ Τοσίτσας και ο Γάλλος Παστρέ τίθενται επικεφαλής της Τράπεζας του Κράτους, που ιδρύθηκε με έδρα την Αλεξάνδρεια από τον Μοχάμεντ Άλι, με κεφάλαιο 700.000 δολάρια, εκ των οποίων 400.000 κατατέθηκαν άτοκα από το κράτος και το υπόλοιπο από τους δύο διευθυντές της. Το 1846 ο Μιχαήλ Τοσίτσας θα συμμετάσχει ως ιδρυτικό μέλος και στη μεγάλη ποταμοπλοϊκή εταιρεία που δημιούργησε ο Μοχάμεντ Άλι.
Η στενή φιλία του Μιχαήλ Τοσίτσα με τον Μοχάμεντ Άλι λειτούργησε ευεργετικά για όλη την ελληνική παροικία. Μέχρι το 1854 οπότε αναχώρησε για την Ελλάδα, προκειμένου να εγκατασταθεί σε αυτή μόνιμα, ο Μιχαήλ Τοσίτσας υπήρξε πυρήνας κάθε ελληνικής κίνησης και προόδου.
Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 ο Μιχαήλ Τοσίτσας εργάστηκε αόκνως ώστε η Αίγυπτος να προσφέρει άσυλο στους διωκόμενους Έλληνες, ενώ θερμή υπήρξε η συμβολή του στην απελευθέρωση των εξανδραποδισθέντων Ελλήνων. Έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της εκστρατείας του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο, οι Έλληνες της Αιγύπτου τύγχαναν προστασίας, ακόμα και μετά την οδυνηρή για τον αιγυπτιακό στόλο ναυμαχία του Ναυαρίνου.
Με τον ίδιο ζήλο ο Μιχαήλ Τοσίτσας εργάστηκε για να καλύψει τις ανάγκες ίδρυσης ελληνικού νοσοκομείου, ελληνικού σχολείου και εκκλησίας. Όταν ανακοίνωσε στον Μοχάμετ Άλι την επιθυμία των Ελλήνων της Αλεξανδρείας να χτίσουν μεγαλοπρεπή ελληνικό ναό, ο Μοχάμεντ Άλι το άκουσε με χαρά και, κατά παράδοση, διατύπωσε την εξής προτροπή: “Οικοδομήστε εκκλησία τόσο μεγαλοπρεπή ώστε και εγώ να αγάλλομαι όταν την βλέπω. Εάν δεν έχετε φιρμάνι εγώ θα σας το δώσω.” Με αρωγό λοιπόν την ανεξίθρησκη βασιλεία του Μοχάμεντ Άλι, οι Ελληνικές Κοινότητες Αλεξανδρείας και Καΐρου αναπτύχθηκαν από τότε σε σημαντικό επίπεδο.
Ο Μοχάμεντ Άλι, πέθανε στις 2 Αυγούστου του 1849 στην Αλεξάνδρεια και η σορός του μεταφέρθηκε στο Κάιρο μέσω της διώρυγας Μαχμουντίας και του Νείλου την 4η Αυγούστου, προκειμένου να ταφεί στο φερώνυμο Τέμενος, που ο ίδιος είχε χτίσει στην Ακρόπολη του Καΐρου.
Πλέον, οι δύο στενοί φίλοι, Μιχαήλ Τοσίτσας και Μοχάμεντ Άλι, κοσμούν την κλίμακα που οδηγεί στην Αίθουσα του Θρόνου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, με τα πορτραίτα τους να βρίσκονται πλάι στην ελληνική και την αιγυπτιακή σημαία.
Και όπως έγραψε ένας άσπονδος εχθρός του Μοχάμεντ Άλι, ο Γενικός Πρόξενος της Αγγλίας, Μάρεϊ: “Για να είμαστε δίκαιοι προς τη μνήμη του, πρέπει να θυμόμαστε ότι ενώ επί μακρά έτη ουδείς χριστιανός μπορούσε να βαδίσει δια μέσου οιασδήποτε πόλεως ευρισκομένης υπό την διοίκηση του Σουλτάνου, [επί Μοχάμεντ Άλι] μπορούσε να περιπλανιέται προς όλες τις κατευθύνσεις άοπλος, δια μέσου της κοιλάδας του Νείλου και των γειτονικών ερήμων, με την ίδια ασφάλεια για τον εαυτό του και την περιουσία του, όπως στο Χάιντ Πάρκ μέρα μεσημέρι.”
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Posted on 2010/06/11
0