To the Point

Discussion on the economy, by the Chief Economist Cecilia Hermansson
Chief Economist
Economic Research Department
+46-8-5859 1588

“If you are in debt, you are not free”
This is the title of the book our former Prime Minister, Göran Persson, published in 1997 to explain how Sweden overcame its economic crisis. Now looking at sovereign debt levels in Greece, Portugal, and other industrial countries, as well as leveraged households in, for example, the US, the UK, and the Baltics, it is painfully clear to me that this message is still valid.
Budget consolidation and deleveraging are the words of the day. When help with debt restructuring and financial support to avoid default is coming, concessions have to be made. Welfare services are usually scaled down, taxes increased, and pensions cut. The political dimension is in focus.
Populations prefer more welfare and lower taxes, not the opposite. The critique is often vociferous against governments that are committed to consolidating the budget. Usually, the IMF is not welcome, as concessions then seem to be enhanced. As there are no alternatives when financial markets have lost faith and expect default, there is little or no freedom to
implement economic policies other than what creditors demand.
The length of time needed for a population and politicians to create crisis awareness differs among countries. In the Baltic countries, people understood the dimension of the crisis, and the program with creditors was on track soon.
In Greece, it seems that it will take longer. A majority of the Greek population rejects help from IMF, and a third general strike is planned covering at least half of the labor force. As support for Greece has not been finalized in European parliaments – for example in Germany, which is the largest bilateral creditor – it is even more important for Greece to create
consensus and stand behind the government in order to avoid a complete breakdown of the Greek economy, and also increased turbulence in Europe.
There are some lessons learnt after a sovereign debt crisis:
1) There are seldom any quick fixes: the hard work of deleveraging must be carried out, even if it takes time.
2) Deleveraging presents a clear dilemma. It reduces growth and could even create a recession when public services are cut, taxes are increased, and costs come down (by even lowering nominal wages which seems difficult in many of the older EU-countries), thus lowering domestic demand. At the same time, the most important method to ease the burden
of deleveraging is to enhance growth so that debt is reduced quicker.
Managing the deleveraging process is demanding for politicians and central bankers, as there is a need to put on the brakes and hit the accelerators simultaneously. Without structural reforms that improve the functioning of markets (labour, products, financial, housing, etc.), the deleveraging process will take longer. And there is probably a phase in the beginning when the reforms will increase the pain before improving the growth outlook in the medium term. To explain this dilemma is a pedagogic challenge!

3) The Baltic countries are moving from a phase of acute crisis to one of growth, even though we expect growth to be fragile for some time as domestic demand is depressed. We project that Estonia will show positive growth already this year, and that Latvia and Lithuania will
follow suit next year. One of the carrots for the Baltics is membership in the EMU. Estonia is first in line, with a possible adoption of the euro in 2011. Even if membership holds many advantages for Estonia, and foreign investors, risks and challenges remain after joining EMU.
Greece, which is already a member, does not have a carrot, but rather a stick to threaten it with being thrown out of the “Club.” Greece has not taken advantage of being a member, and the lesson is that, with or without membership, it is the policies that are chosen and the work
committed towards being competitive that counts.
4) It takes time to create confidence. Financial markets learn quickly if a country loses creditworthiness, but it takes longer to restore it. In Sweden , to regain confidence, policy rates were kept at a higher level than many thought reasonable, and, despite the introduction of an inflation target, it took time to convince financial markets that Sweden had reformed into a low-inflation economy. Hence, financial markets will for years be suspicious of Greek budget discipline.
5) Politicians’ terms in office are often shorter than the time needed to implement and see the results from structural reforms. This reduces the incentive to undertake a reform agenda. During a crisis, there is the risk of being thrown out of office, resulting in new elections and more political instability. It is therefore good to create a platform for longerterm development discussions. In Denmark, establishment of a forum for globalisation issues seems to have been successful in creating a common understanding of policy needs. In Sweden, similar efforts
have not been equally successful. One of the problems, perhaps, was insufficient government ownership. Also, perhaps, to the government focused too much on how to finance reforms in the short run instead of looking at the long-term path towards change.
6) Taking advantage of the windows of opportunity open for reforms during and after a crisis is critical. Reforms are needed because globalisation is ongoing, and all countries, populations, companies, labour forces, etc., must be adaptable to external changes. Countries
that have been in crises may – if they take it seriously– be better at implementing reforms. An open and small economy is wearing a golden straitjacket, and it has little or no freedom, except to adjust to the changes that occur. If implemented proactively, the reforms can
harmonize with the ambitions of the majority of the people. However, if reforms are not undertaken while the window of opportunity is open, there is a risk of considerably less freedom.
In the decades to come: emerging markets rule We expect growth in the global economy to reach almost 4% this year. This is not something the industrial countries should take credit for. Rather, the absolutely largest growth engines this year and in the years to come are the emerging markets.

This is for several reasons:

1) Potential growth rates are higher in Eastern Europe, Asia, Latin America, and Africa than in the industrial countries as these regions are starting from lower levels, have positive growth from the labour supply, and are enjoying greater productivity increases than industrial countries, which have already reached high development levels.
2) Private balance sheets in most of the emerging markets are sound, and the need for deleveraging among households and companies is not as large as in many of the industrial countries, which have fresh experiences of financial and property crises.
3) Public balance sheets in most emerging markets are also sounder than what they will be in a few years’ time in industrial countries, when large budget deficits will have increased sovereign debt to levels that must be dealt with.
Thus, going forward, domestic demand will not be as depressed in emerging
markets as in industrial countries. In addition, governments of emerging
markets have ample leeway to run expansionary fiscal and monetary policies (even if they have to watch out for overheating).
4) The financial sector is still in stress in many of the industrial countries, even if the IMF has revised downwards the scale of write-downs on loans and securities that banks would have to make 2007-2010 to $2.3 trillion (from the earlier $2.8 trillion). What is noticeable is that more than 90% of the total is forecast to belong to banks in the US and Europe, and only a small part to Asia. This means that the financial sector in Asia has advantages in supporting companies investing for expansion, compared with the financial sector in industrial countries, which is still in distress and in which companies have a lower demand for credits due to low capacity utilisation.
Globalisation continues, and the impact of emerging markets on global
developments will only increase, especially from Asia but also from Latin America and Eastern Europe. Competition for companies operating in industrial countries will also be stronger, as well as for those that operate globally. This means that competition will increase for the labour force of industrial countries as well. The issue is no longer employment security, but rather the need to be employable.
Education, different ways of increasing competence, the importance of being able to change jobs, sector and geographical location are aspects that will become more and more important for the labour force.
I don’t think we are grasping the outcome of this crisis when it comes to the effects on structural adjustment and how it speeds the process up. Let us dig out the reports on globalisation and start over again, and let us move on with the deleveraging as fast as possible, because the alternative – to drag on, create turbulence, and slow the adjustment – is worse, and could cause stagnation for our next generations.

Sounds fateful? Perhaps, but there is no time to lose, and, as the Chinese say: “When the wind rises, some people build walls; others build windmills.”

Cecilia Hermansson

To the Point is published as a service to our customers. We believe that we have used reliable sources and methods in the preparation of the analyses reported in this publication. However, we cannot guarantee the accuracy or completeness of the report and cannot be held responsible for any error or omission in the underlying material or its use. Readers are encouraged to base any (investment) decisions on other material as well. Neither Swedbank nor its employees may be held responsible for losses or damages, direct or indirect, owing to any errors or omissions in To the Point.

This publication in PDF


One thought on “To the Point

  1. Επτά θανάσιμα αμαρτήματα
    Του Σταθη N. Kαλυβα*

    Η γοητεία της οικονομικής επιστήμης έγκειται στην απλή απεικόνιση μιας σύνθετης πραγματικότητας. Τρία νούμερα, το έλλειμμα, το χρέος και το επιτόκιο του δανεισμού, συμπυκνώνουν με τρόπο σαφή και αδιαμφισβήτητο τη θλιβερή κατάληξη μιας ολόκληρης εποχής.

    Η προσφυγή της Ελλάδας στον μηχανισμό στήριξης, δηλαδή η ουσιαστική παραδοχή της χρεοκοπίας, πιστοποιεί μια προφανή αντίφαση: αυτή που ορίζει το χάσμα ανάμεσα στα έσοδα του κράτους και τα έξοδά του. Πρόκειται για την κορυφή ενός παγόβουνου, στη βάση του οποίου εντοπίζονται επτά, τουλάχι στον, αντιφάσεις που στοιχειοθετούν τα αντίστοιχα θανάσιμα αμαρτήματα της μεταπολίτευσης.

    Η αντίφαση ανάμεσα στην αληθινή και την εικονική πραγματικότητα. Η χρεοκοπία της χώρας δεν είναι μόνο κρίση οικονομικού ελλείμματος. Είναι κρίση αξιοπιστίας, δηλαδή κρίση ηθικού ελλείμματος. Τα στοιχεία που παρουσιάζαμε ήταν ψεύτικα και γι’ αυτό δεν μας πιστεύει πλέον κανείς. Η αναξιοπιστία αποτελεί πιστή αντανάκλαση στο μακροοικονομικό επίπεδο εκατοντάδων καθημερινών πρακτικών ανομίας που διαπότισαν το σύνολο σχεδόν της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Ακόμα και στο χείλος του γκρεμού κυριαρχεί μια εγκληματική κουτοπονηριά: κάποιοι αρνούνται την πραγματικότητα, άλλοι ψελλίζουν απίθανες δικαιολογίες, κάποιοι τρίτοι εύχονται τη διεθνοποίηση της κρίσης μήπως και γλιτώσουμε μέσα στο γενικό χάος. Oλοι αυτοί μαζί επιρρίπτουν τις ευθύνες στους άλλους: «κλέφτες», κερδοσκόπους, αγορές, ξένους. Η μυωπία και η ανευθυνότητα είναι τα δίδυμα θεμέλια της αναξιοπιστίας.

    Η αντίφαση ανάμεσα στην άντληση κρατικών πόρων και την απαίτηση κρατικών παροχών. Σε αγαστή συνεργασία με την πολιτική τάξη, η κοινωνία αντλούσε με απληστία κρατικούς πόρους, διαμέσου πρακτικών όπως η φοροδιαφυγή, η διαφθορά, η μεγέθυνση του Δημοσίου ή η προσοδοθηρία. Την ίδια ακριβώς στιγμή ασκούσε συνεχή και ασφυκτική πίεση στο κράτος για αύξηση της προστασίας, των υπηρεσιών και των παροχών. Κάθε φοβισμένη προσπάθεια συμμαζέματος του δημοσιονομικού χάους καυτηριαζόταν εν χορώ ως νεοφιλελεύθερη αναλγησία και έληγε προτού καν ξεκινήσει. Την ολοένα μεγαλύτερη τρύπα βούλωναν τα ευρωπαϊκά πακέτα και τα δανεικά, για τα οποία θεωρήσαμε πως δεν θα χρειαστεί να δώσουμε ποτέ λογαριασμό, ούτε καν στις επερχόμενες γενιές. Η σημερινή κρίση είναι το συσσωρευμένο αποτέλεσμα της τριακονταετούς ενσωμάτωσης του «πολιτικού κόστους» στη λήψη αποφάσεων.

    Η αντίφαση ανάμεσα στην κατανάλωση και την παραγωγή. Η κοινωνία επιθυμούσε να καταναλώνει όλο και πιο πολύ, δουλεύοντας και παράγοντας όλο και πιο λίγο. Τον Απρίλιο του 2008, οι αναλυτές της Nielsen διαπίστωναν με έκπληξη πως οι Ελληνες ήταν παγκοσμίως πρώτοι στη ροπή κατανάλωσης πολυτελών αγαθών (και με σημαντική διαφορά, μάλιστα, από τους δεύτερους, το Χονγκ Κονγκ).

    Αυτό το γενικευμένο «όραμα κονόμας και ευζωίας και ανόδου», που έγινε το «μέτρο ολονών μας», πήρε τα τελευταία χρόνια τη μορφή γιουρουσιού και, όπως ήταν φυσικό, συνοδεύθηκε από την απαξίωση της επίπονης και ανασφαλούς διαδικασίας δημιουργίας πλούτου, δηλαδή της επιχειρηματικότητας. Το δημοσιοϋπαλληλικό όνειρο αντικατέστησε το «ελληνικό δαιμόνιο», καθώς πρόσφερε άνετο και εγγυημένο διαβατήριο ευζωίας.

    Η αντίφαση ανάμεσα στη φτώχεια του κράτους και τον πλούτο των κατοίκων του. Πάντοτε ξάφνιαζε τους ξένους επισκέπτες η σκανδαλώδης συνύπαρξη ιδιωτικού πλούτου και δημόσιας ένδειας: οι πολυτελείς βίλες στα νησιά με ανύπαρκτες υποδομές, τα ακριβά αυτοκίνητα στους άθλιους δρόμους, τα πολυτελή νυχτερινά κέντρα, κατάμεστα από τους καλοντυμένους τροφίμους των άθλιων πανεπιστημίων. Το σκανδαλώδες για τους ξένους φάνταζε φυσιολογικό στα μάτια πολλών Ελλήνων.

    Η αντίφαση ανάμεσα στο τεράστιο κράτος και το αδύναμο κράτος. Το εύρος της δικαιοδοσίας του κράτους, ο αριθμός των υπαλλήλων του και ο προϋπολογισμός του περιγράφουν ένα εν δυνάμει ισχυρό κράτος. Ομως, ο διάχυτος ερασιτεχνισμός, η προϊούσα διαφθορά, η αδυναμία προστασίας της ίδιας του της περιουσίας και η ανοχή της κάθε μειοψηφίας που ανά πάσα στιγμή μπορούσε να κλείνει δρόμους και λιμάνια, σκιαγραφούν ένα ευνουχισμένο κράτος, όμηρο των κομμάτων και των οργανωμένων ομάδων.

    Η αντίφαση ανάμεσα στον δημόσιο λόγο και την ιδιωτική πρακτική. Η πολιτική και πνευματική ηγεσία, αλλά και ένα σημαντικό κομμάτι της μεσαίας τάξης (αυτό που συχνά αποκαλούμε «γενιά της μεταπολίτευσης») είχε κατασκευάσει και επιβάλει έναν μεγαλόσχημο αλλά κενό λόγο με έμφαση στο δημόσιο συμφέρον, την ίδια στιγμή που ή ίδια τον απαξίωνε στην πράξη με τον τρόπο ζωής της αλλά και με την απροσχημάτιστη συμμετοχή της στο τεράστιο πελατειακό σύστημα. Το αποτέλεσμα ήταν η μαζική εμπέδωση ενός γενικευμένου κυνισμού που καλλιέργησαν με ιδιαίτερη επιτυχία τα ΜΜΕ. Η διγλωσσία δεν οδήγησε μόνο στη διάβρωση της κοινωνίας, αλλά ενίσχυσε αποφασιστικά τη βαθιά έλλειψη αυτογνωσίας που οδήγησε στην κρίση καθιστώντας αιρετικά τα απολύτως αυτονόητα.

    Η αντίφαση ανάμεσα στον αριστερισμό στα λόγια και τον συντηρητισμό στην πράξη. Η ρίζα της σημερινής κρίσης είναι ιδεολογική. Αν η μεταπολίτευση είχε θυρεό, αυτός θα έπρεπε οπωσδήποτε να περιλαμβάνει τη θρυλική ρήση του Ανδρέα Παπανδρέου: «Κανένας θεσμός, μόνο ο λαός». Λίγες έννοιες έχουν εξευτελιστεί όσο η «προοδευτικότητα», που κατάντησε συνώνυμο της χειρότερης υποκρισίας. Ο αδιάλλακτος αγώνας για τη μεγέθυνση των πιο απίθανων κεκτημένων και την αναπαραγωγή της μετριότητας και της αναξιοκρατίας είχε σημαία του την πρόοδο. Δεν εξηγείται αλλιώς η διαιώνιση ακραίων και παράλογων πρακτικών, όπως π. χ. το πανεπιστημιακό άσυλο.

    Η σημερινή κρίση είναι η εκκωφαντική επιστροφή μιας πραγματικότητας που επιβάλλει την επιτακτική άρση όλων αυτών των αντιφάσεων.

    Η μεταπολίτευση υπήρξε μια περίοδος της ελληνικής ιστορίας που συνοδεύτηκε από πολλά θετικά στοιχεία. Καλλιέργησε, όμως, και μεγέθυνε ορισμένες από τις πιο αποκρουστικές πλευρές της κοινωνίας μας. Μπαίνουμε σε μια αβέβαιη περίοδο. Είναι βέβαιο πως η έξοδός μας απ’ αυτήν προϋποθέτει την άρση των αντιφάσεων και αυτή με τη σειρά της την εμπέδωση της αυτογνωσίας.

    * Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Yale.


Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:


Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )


Σύνδεση με %s